Twello en het Hakenkruis

- Home - - Historie - - Duitse bezetting - - Twello en het Hakenkruis - - Fotoalbum - - Gastenboek - - disclamer -

 

TWELLO 1940-1945


Net zoals in de Eerste Wereld Oorlog was Nederland nog steeds neutraal en dat werd toen door de Duitsers geaccepteerd. Of dat nu ook zo zal zijn wisten we niet zeker. Onze soldaten stonden daarom wel paraat toen de Duitser Noorwegen en Denemarken binnen viel. Het kon gewoon niet lang meer duren, want de Denen waren eigenlijk ook neutraal.

10 Mei 1940 in aller vroegte werd Nederland aangevallen door de Duitsers. Wij waren niet helemaal verrast door onze buren. Op de een of andere manier hadden wij er rekening mee gehouden.

Op die tiende mei, in de vroege morgen, werden de inwoners van Twello opgeschrikt door het gebulder van honderden Duitse vliegtuigen die van Oost naar West vlogen.
Op weg naar, wat later bleek, vliegvelden in Nederland om ons materieel te vernietigen, zodat de weg werd vrij gemaakt voor Duitse transportvliegtuigen om daar te landen.

"Het is oorlog, het is oorlog" riepen de mensen die naar de hemel staarden, wat zwart zag van bommenwerpers.
Gelijk die dag om 06.10 werd de spoorbrug over de IJssel opgeblazen om zo de Duitse opmars enigszins tegen te kunnen houden. Want de Duitse grondtroepen trokken te voet de grens over.

 

 


De Nederlandse soldaten hebben ons land goed verdedigd met de middelen die ze hadden.
Ook wij hadden net als de rest van Europa te lijden gehad van de economische crisis en vochten dus met verouderd materieel. De Hollanders lieten zich niet kennen en de Duitsers kregen nog veel tegenstand met name op de Grebbeberg waar hevig is gevochten. Toen Hitler zware bombardementen liet uitvoeren boven Rotterdam moest ook Nederland zwichten voor het machtige Duitsland.

Na dagen vechten gaf Nederland zich op 15 mei 1940 over. De Koninklijke familie en ook de voltallige regering was al per onderzeeboot naar Engeland gevlucht. Bang om te worden opgepakt door de Duitsers. Vele Nederlanders vonden dit een laffe daad niet wetende dat men alleen in Engeland nog kans had Nederland op afstand te kunnen regeren om nieuwe plannen te bedenken om af te kunnen rekenen met de vijand. Want door het oppakken van een Duitse spion voor de aanval wist men dat de vijand het op de koninklijke familie en de regering gemunt had.

De Twellose bevolking moest buigen voor de Duitse bezetter en gehoorzamen aan de door hun voorgeschreven nieuwe wetten. De industrie en de productie op de boerderijen en ook van de tuinderijen stonden onder controle van de Duitsers.
Veel van die producten werden gedwongen aan de vijand geleverd of in beslag genomen.

De burgemeester van de gemeente Voorst was Mr. GWJ baron van der Feltz met zijn 2 wethouders Beken en Wolters en de gemeentesecretaris Brouwer, zij mochten nog wel hun werk doen. Als hij en zijn ambtenaren maar deden wat de Duitsers hen dicteerden. Uiteindelijk werden ook zij op 1 september 1941 van hun ambt ontheven. De plaats van de burgemeester werd ingenomen door de Ortz-Kommandant (=politiecommissaris) Herr Venker. Later werd zijn taak overgenomen door NSB´er Hesselink.

Twello is vaak het doelwit geweest van bombardementen, geregeld werden de spoorlijnen getroffen. Aan het einde van de oorlog heeft Twello het meeste ervan langs gekregen.

Doordat de vijand veel producten in beslag nam voor eigen gebruik bleef er voor de Nederlanders weinig meer over. Veel dingen waren schaars of helemaal niet meer te krijgen zoals; aardappelen, suiker, brood, boter, koffie, snoep, kleding en tabak.

Omdat Twello omgeven was met verschillende boerderijen en tuinderijen hebben wij geen echte honger gekend, wel gezien! Mensen de vanuit het westen kwamen en sterk vermagerd op zoek gingen naar wat eten. Ze kwamen lopend of op een fiets met houten banden. Anderen hadden een kinderwagen of een bolderkar bij zich met linnengoed of sierraden om deze te ruilen voor etenswaren. Er kwamen distributiebonnen die werden verstrekt aan de inwoners waarmee je de schaarse artikelen kon kopen zodat alles eerlijk werd verdeeld. Deze bonnen moest je op een vaste tijdstip inleveren, dus moest je ze goed bewaren want je kreeg geen nieuwe.

 distributiekaart met verschillende bonnen


Doordat bijna alle Duitse mannen tussen 18 en 50 jaar in het leger vochten waren er geen arbeiders in de oorlogsfabrieken in Duitsland. Om dit te verhelpen werden geregeld in de bezette gebieden oproepen gedaan om te gaan werken in Duitsland.
Eerst op een vriendelijke manier waar ze dus geen gehoor op kregen. De oproep werd dreigender en er werden zelfs Razzia's gehouden om de mannen dan maar zelf op te halen.
Deze mannen waren zo te vinden m.b.v. het bevolkingsregister. Laat die nou net door het plaatselijk Verzet zijn verstopt. Dat weerhield de Duitsers er niet van willekeurige huiszoekingen te doen zodat toch nog mannen mee moesten.

Veel van deze mannen die niet voor de vijand wilden werken doken onder. Bekende plaatsen in Twello waren, wat later bleek natuurlijk, rondom de fabriek van Linthorst en bij de zusters op Duistervoorde (nonnenklooster). Ook in de bossen om Twello heen werden schuilplaatsen gemaakt en zelfs bij de Twellonaren thuis.

Onze koningin zat in Engeland om van daaruit, voor zover ze dat kon, ons land te regeren. Regelmatig hield ze voor de Engelse radio op Nederland gerichte toespraken. Daarin vertelde ze hoe de zaken ervoor stonden en dat er van alles aan werd gedaan om de bezetters te verjagen.
Al gauw begon dat de Duitsers te irriteren en moest men de radio inleveren.
Enkelen deden dat niet en verstopten deze om vervolgens 's avonds laat stiekem te luisteren. Ook moest men als het donker werd de ramen verduisteren zodat er geen streepje licht buiten te zien was. De straatverlichting, voor zover die nog werkte, deed men ook niet meer aan. Men dacht dat de Engelse bommenwerpers die op weg waren naar Duitsland, zich oriënteerden op het licht van de huizen in Nederland.

Niet iedereen liet zich de wet door de Duitsers voorschrijven. Net zoals in de rest van Nederland had je ook in Twello mensen die alles deden om de bezetters maar tegen te werken. Sommigen verenigden zich tot een groep en noemden zich de ondergrondse of knokploeg.

Het Verzet in Twello hield zich onder andere bezig met;

Verduisteren van gemeente papieren.
En dan vooral die van het Bevolkingsregister. Want de Duitsers gebruikte dit om te achterhalen waar mannen woonden tussen 18 en 50 jaar die in Duitsland konden werken. Maar ook waar de Joden gehuisvest waren.

*Spionage.
*Sabotage.
*Hulp aan Joodse gezinnen.
*Rondbrengen van illegaal drukwerk.
*Hulp aan de geallieerden.

Het verzet gaf de locaties door waar Duits afweergeschut stond en/of waar de Duitsers gehuisvest waren

Je begrijpt natuurlijk dat de mensen van het Verzet niet geliefd waren bij onze vijand. In de 5 jaren van bezetting vonden dan ook 22 mensen uit de Gemeente Voorst, waar Twello onder valt, de dood.

Terwolde 13
Twello 3
Voorst 4
Wilp 2

Ook boven Twello hebben de Duitsers een Canadees vliegtuig neergehaald op 28 oktober 1944, die neerstortte nabij het Holthuis. Alle inzittenden vonden daarbij de dood. Zij zijn begraven op de Algemene Begraafplaats in Terwolde. Het vliegtuig was een Canadese HAWKER TYPHOON MK1 B van het 439e Westmount Squadron van de RAF.


DE BEVRIJDING

De geallieerden landden op twee plekken om Europa te bevrijden.

Op 10 juni 1944 op de Franse kust bij Normandië ( D-day ).

Langzaam vocht men zich landinwaarts om via Frankrijk, België en Luxemburg vervolgens Nederland binnen te dringen via Brabant. Dat gebeurde op dinsdag 6 september, ook wel de Dolle Dinsdag genoemd. Een parachutistenaanval op Arnhem mislukte op 17 september. Er volgde een mobilisatie van de geallieerden troepen voor de grote rivieren.

Een aantal maanden eerder op de kust van Zuid-Italië.

De 1e Canadese Infanterie Divisie begon al in 1943 met een landing op de Zuid-Italiaanse kust en is al vechtend noordwaarts getrokken. Toen Italië voor de helft veroverd was is deze eenheid overgebracht naar België. Deze eenheid speelde uiteindelijke een belangrijke rol bij de bevrijding van Twello e.o.

Na de mislukte ´Slag om Arnhem´ was het front stil komen te liggen. Operation Market Garden was mislukt. De geallieerden konden niet door de Duitse linie heen breken. Deze tijdelijke stilstand van de oprukkende geallieerden luidde ook de laatste winter voor de uiteindelijk bevrijding van Nederland in.   De Hongerwinter 44-45.

Op 8 februari startte o.l.v. Generaal Crerar operatie 'Veritable'. Crerar had 400.000 Canadese en Engelse soldaten tot zijn beschikking. De bevrijding van de rest van Nederland kon beginnen. De manschappen stoken de rijn over richting Duitsland waarna een deel, o.a. de 1e Canadese Infanterie Divisie, op 7 april vanuit het Reichswald Duitsland zich richting het noorden begaf om via het Gelderse Achterhoek Nederland weer binnen te dringen. Via Doesburg, Zutphen, Gorssel, Epse, Bathmen, Colmschate en Schalkhaar werd op 11 april Deventer bevrijdt. In Baak bij Zutphen volgde in die tussen tijd een mobilisatie van troepen om de IJssel over te steken, dit vond plaats tussen 7 en 10 april 1944.
Via Gorssel moest men de oversteek maken naar Wilp. 'Operatie Cannonshot' werd die oversteek genoemd. Een andere eenheid moest de IJssel oversteken bij Westervoort 'Operatie Keystone'

Voordat de geallieerden met de oversteek begonnen werd het gebied aan de overkant van de IJssel zwaar
gebombardeerd en er vlogen voortdurend verkenningsvliegtuigen van de Canadezen over.
Op 11 april vond de oversteek plaats. De bevrijding van gemeente Voorst, de Veluwe en de rest van West
Nederland kon beginnen.


Tijdens deze periode van de hele oorlog heeft Twello het meest ervan langs gekregen.
Diverse Duitse stellingen en locaties van Duitse manschappen werden gebombardeerd door de Franse 342e Loraine-Squadron. Zij vlogen in tweemotorige Mitchell B25 bommenwerpers.

De eerste aanval vond plaats op 9 april om 17.00 uur. Hevige gevechten op de Wilpse Klei. Twello ligt onder zwaar vuur van artillerie en bombardementen met zogenaamde splinterbommen op Duitse stellingen in Doornweerd en bij kasteel Duistervoorde en kerk Duistervoorde omdat hier de meeste Duitsers zaten. De Ortz-Kammandant Venker had zijn intrek genomen in het huis waar nu huisarts dr. Spyker zijn praktijk uitoefent en zijn manschappen zaten in de gebouwen erom heen vandaar de bombardementen op Duistervoorde. Het Holthuis bleef ook niet bespaard, hier stond net als op Doornweerd een Duits afweergeschut. 16 Inwoners van Twello vonden de dood bij deze luchtaanval. Pas na de derde dag woensdagnacht 11 april komen de grondtroepen vanaf de oversteek, Gorssel/Wilp, Twello binnen via de Doornweerd. Met granaten schieten zij een rookgordijn om zich heen.

Nog steeds schietend op achtergebleven Duitse manschappen bevrijden ze Twello. Donderdag 12 april 1945 om 20.50 uur rollen de Canadese tanks Twello binnen via de Oostkant over de Binnenweg op weg naar Duistervoorde waar nog Duitsers zaten. De Duitsers schoten op alles en iedereen en probeerden te vluchten via de bossen van 't Wezenveld. Van die 5 jaren oorlog wordt er in Twello nu het hevigst gevochten. Talloze boerderijen branden af.

De gevangen genomen Duitsers en de NSBers werden gehuisvest in de Twellose veiling die dienst deed als krijgsgevangenkamp.



 DE BEVRIJDERS VAN TWELLO

Twello werd bevrijdt door 1e Canadese Infanterie Divisie. In tegenstelling tot de meeste geallieerden gingen zij niet bij Normandië aan land maar bij Sicilië (Zuid-Italië). Zij vochten zich door Italië om uiteindelijk in bevrijdt België uit te komen. Van daaruit werden ze overgeplaatst naar Gorssel.

Daar verzamelden men zich voor de oversteek van de IJssel naar Wilp en natuurlijk Twello.
Die operatie heette 'Canonshot' en zou van start gaan als Deventer was bevrijdt.
Na 5 dagen wachten werd Deventer op 11 april bevrijdt en konden onze 'jongens' aan de oversteek beginnen.

Gesteund vanuit de lucht met Mitchell B-25 bommenwerpers van de Franse 342e Loraine Squadron kon de bevrijding van Twello beginnen.

Het 1e Canadese Infanterie Divisie bestond uit 3 Regimenten;
 


THE ROYAL CANADIAN REGIMENT
afgelegde route;
 
- via noodbrug over de IJssel
- Wilpse Klei
- Holtweg
- Voordersteeg
- Zonnenbergstraat
- Tienmorgen
- via Teuge naar Apeldoorn


 

 
THE HASTINGS AND PRINCE
EDWARD REGIMENT
afgelegde route;
 
- oversteek IJssel per Buffalo
- Wilpse Klei
- station Twello
- Rijksstraatweg
- Oude Wezenveldseweg
- via Teuge naar Apeldoorn 
 




 
48TH HIGHLANDERS OF CANADA,
A-B-C-D COMPAGNIE
afgelegde route;
 
- oversteek IJssel per Buffalo
- Wilpse Dijk
- Scholbos
- Steenenkamer
- de Hoven
 
A- COMPAGNIE - richting Gietelo
B- COMPAGNIE- Dorpstraat Twello
C- COMPAGNIE- Vermeersweg
                                  - Burg. V/d Feltzweg
D-COMPAGNIE - Rijksstraatweg
                                  - Holthuizerstraat
 
A-B-C-D - via Hunderenlaan richting Teuge naar De Vecht

Hieruit blijkt wel hoe de Infanteriesoldaten te voet vechtend zich verplaatsen van boom tot boom van huis tot huis en van zandweg tot straatweg.
Soms dwars door de velden sluipend, ondersteund door enkele pantserwagens en later door overgevaren Sherman tanks.
Twello is bevrijdt door het voetvolk van het Canadese leger.






 




 



twellonaren @hotmail.com